Cuma Günü ile İlgili Hadisler

Cuma günü ile ilgili hadisler, haftanın bu gününün Müslümanlar için neden özel olduğunu Peygamber Efendimizin (s.a.v.) kendi sözleriyle anlatır. Hadislerde cuma, üzerine güneşin doğduğu en hayırlı gün, Müslümanların haftalık bayramı ve iki cuma arasındaki günahlara kefaret olan bir vesile olarak tanıtılır.

Cuma günü ile ilgili hadisler aynı zamanda bu güne nasıl hazırlanılacağını da öğretir: gusül, temiz elbise, güzel koku, camiye erken gitmek ve hutbeyi sessizce dinlemek. Bu yazıda cumanın faziletine, adabına ve cumayı terk etmeye dair sahih hadisleri konu konu bir araya getirdik.

Cuma Gününün Fazileti ile İlgili Hadisler Nelerdir?

Cuma gününün faziletini anlatan hadisler şunlardır:

• "Üzerine güneşin doğduğu en hayırlı gün cuma günüdür. Âdem o gün yaratıldı, o gün cennete konuldu ve o gün oradan çıkarıldı. Kıyamet de ancak cuma günü kopacaktır." (Müslim, Cuma)
• "Biz dünyaya gelişte sonuncularız, kıyamet gününde ise önde olanlarız. Allah bizden öncekileri cumadan saptırdı; Yahudilere cumartesi, Hristiyanlara pazar günü oldu. Sonra Allah bizi getirdi ve bize cuma gününü hidayet etti." (Müslim, Cuma)
• "Beş vakit namaz, bir cuma diğer cumaya ve bir ramazan diğer ramazana kadar, büyük günahlardan kaçınıldığı sürece aralarında işlenen günahlara kefarettir." (Müslim, Tahâret)
• "Günlerinizin en faziletlisi cuma günüdür." (Ebû Dâvûd, Salât; Nesâî, Cuma)

Bu hadisler cumanın sadece bir namaz vakti değil, insanlık tarihinin başlangıcı ve sonuyla ilişkilendirilmiş, ümmete özel bir hediye olduğunu gösterir. Kur'an'da da cuma namazı için ezan okunduğunda alışverişin bırakılıp Allah'ın zikrine koşulması emredilir (Cuma, 62/9).

Cuma Neden Müslümanların Bayramı Sayılır?

Peygamber Efendimiz bir cuma günü şöyle buyurmuştur: "Ey Müslümanlar topluluğu! Bu gün, Allah'ın sizin için bayram kıldığı bir gündür. Yıkanın, kokusu olan koku sürünsün ve misvak kullanın." (İbn Mâce, İkâmetü's-Salât)

Cumanın haftalık bayram olması, bu günün sevinç ve temizlikle karşılanması gerektiğini gösterir. Bayram gibi hazırlanmak, en güzel elbiseyi giymek ve ailece bu günün farkında olmak hadislerin öğrettiği bir adaptır.

Cuma Namazına Hazırlıkla İlgili Hadisler Nelerdir?

Cumaya hazırlığı anlatan hadisler şöyledir:

• "Cuma günü gusletmek, ergenlik çağına gelmiş her Müslümanın üzerine bir haktır. Misvak kullanması ve bulabildiği kokudan sürünmesi de öyledir." (Buhârî, Cuma; Müslim, Cuma)
• "Bir kimse cuma günü gusleder, gücü yettiğince temizlenir, yağ sürünür veya evindeki kokudan sürünür, sonra camiye gidip iki kişinin arasını açmaz, kendisine takdir edilen namazı kılar, imam hutbe okurken de susarsa, o cuma ile diğer cuma arasındaki günahları bağışlanır." (Buhârî, Cuma)
• "Biriniz imkân bulursa, iş elbisesinin dışında cuma için ayrı bir elbise edinse ne güzel olur." (Ebû Dâvûd, Salât; İbn Mâce, İkâmetü's-Salât)

Hanefi mezhebine göre cuma günü gusül almak sünnettir. Bu hadislerde geçen "hak" ifadesi, âlimlerin çoğunluğunca güçlü bir tavsiye olarak anlaşılmıştır. Guslün ardından kılınacak cuma namazının kaç rekât olduğu ve nasıl kılındığı ise uygulamaya dair ayrı bir konudur.

Cumaya Erken Gitmenin Sevabı Hadislerde Nasıl Anlatılır?

Cumaya erken gitmenin faziletini anlatan hadis şöyledir:

"Cuma günü cünüplükten gusleder gibi gusledikten sonra ilk saatte camiye giden kimse bir deve kurban etmiş gibidir. İkinci saatte giden bir sığır, üçüncü saatte giden boynuzlu bir koç, dördüncü saatte giden bir tavuk, beşinci saatte giden ise bir yumurta tasadduk etmiş gibidir. İmam hutbeye çıkınca melekler de zikri dinlemek için hazır bulunurlar." (Buhârî, Cuma; Müslim, Cuma)

Bir başka hadiste ise erken gidip yürüyerek camiye varan, imama yakın oturan, hutbeyi dinleyip boş söz söylemeyen kimseye attığı her adım için bir yıl oruç tutmuş ve namaz kılmış gibi sevap verileceği bildirilmiştir (Ebû Dâvûd, Tahâret; Tirmizî, Cuma). Bu hadisler, cumaya son dakikada yetişmek yerine vakitlice gitmenin ne kadar büyük bir kazanç olduğunu gösterir.

Hutbe Dinlemenin Adabı ile İlgili Hadisler Nelerdir?

Hutbe esnasındaki edebe dair hadisler şunlardır:

• "İmam hutbe okurken yanındakine 'Sus!' dersen boş söz söylemiş olursun." (Buhârî, Cuma; Müslim, Cuma)
• "Kim (hutbe esnasında) çakıl taşlarıyla oynarsa boş iş yapmış olur." (Müslim, Cuma)
• Peygamber Efendimiz, imam hutbe okurken dizlerini karnına çekip elleriyle sararak oturmayı (ihtibâ) yasaklamıştır. (Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Cuma)

"Sus" demenin bile boş söz sayılması, hutbenin baştan sona dikkatle ve sessizce dinlenmesi gerektiğini gösterir. Bu, günümüzde hutbe sırasında telefonla ilgilenmek için de geçerli bir uyarıdır. Hutbe, namazın bir parçası gibi dinlenir.

Hutbe Okunurken Namaz Kılınır mı?

Bu konuda mezhepler arasında görüş farkı vardır. Bir hadiste Peygamber Efendimiz hutbe okurken camiye gelip oturan bir sahabiye kalkıp iki rekât namaz kılmasını emretmiştir (Müslim, Cuma). Şâfiî ve Hanbelî mezhepleri bu hadise dayanarak hutbe sırasında gelen kişinin kısa bir şekilde iki rekât tahiyyetü'l-mescid kılabileceğini söyler.

Hanefi ve Mâlikî mezheplerine göre ise imam hutbeye çıktıktan sonra namaz kılınmaz, konuşulmaz; hutbe dinlenir. Hanefi âlimleri bu hükmü hutbeyi dinlemeyi emreden ayet ve hadislere dayandırır. Hanefi mezhebine göre hareket eden kişi hutbeye geç yetiştiğinde oturup dinlemelidir. Camiye girildiğinde kılınan tahiyyetü'l-mescid namazının hükmü de bu mezhep farkına göre değişir.

Cuma Namazını Terk Etmek ile İlgili Hadisler Nelerdir?

Cumayı terk etmeye dair uyarı içeren hadisler şunlardır:

• "Ya birtakım insanlar cumaları terk etmekten vazgeçerler ya da Allah onların kalplerini mühürler de artık gafillerden olurlar." (Müslim, Cuma)
• "Kim önemsemeyerek üç cumayı terk ederse, Allah onun kalbini mühürler." (Ebû Dâvûd, Salât; Tirmizî, Cuma)

Bu hadisler, özürsüz olarak ve önemsemeyerek cumayı terk etmenin kalbi katılaştıran bir günah olduğunu gösterir. Hanefi mezhebine göre cuma namazı; hür, erkek, akıllı, ergenlik çağına girmiş, mukim ve sağlıklı olan Müslümanlara farzdır. Kadınlar, yolcular ve hastalar için farz değildir; bunlar cumaya katılırlarsa namazları geçerli olur ve o günün öğle namazı yerine geçer. Cumayı kaçıran kişi öğle namazını kılar.

Cuma Günü Yapılması Tavsiye Edilen Ameller Hangi Hadislerde Geçer?

Cuma günü tavsiye edilen amellere dair hadisler şöyledir:

• Çokça salavat getirmek: "Günlerinizin en faziletlisi cuma günüdür. O gün bana çokça salavat getirin; çünkü sizin salavatınız bana arz olunur." (Ebû Dâvûd, Salât; Nesâî, Cuma)
• İcabet saatini gözetmek: "Cuma gününde bir saat vardır ki Müslüman bir kul namaz kılarken o saate denk gelir ve Allah'tan bir hayır dilerse, Allah onu mutlaka verir." (Buhârî, Cuma; Müslim, Cuma)
• Kehf suresini okumak: Cuma günü Kehf suresini okuyana iki cuma arasında bir nur verileceğine dair rivayetler bulunmaktadır (Hâkim; Beyhakî).
• Sabah namazında Secde ve İnsan surelerini okumak: Peygamber Efendimiz cuma günü sabah namazında Secde ve İnsan (Dehr) surelerini okurdu. (Buhârî, Cuma; Müslim, Cuma)

İcabet saatinin hangi vakit olduğuna dair farklı görüşler bulunduğundan, gün boyunca cuma günü okunacak duaları okumaya devam etmek bu saati yakalamanın en güvenli yoludur. Aynı gün Kehf suresini okumanın fazileti de hadislerde ayrıca vurgulanmıştır. Cumaya perşembe akşamından hazırlanmak isteyenler ise cuma gecesinin ibadetlerine de önem verebilir.

Sadece Cuma Günü Oruç Tutulur mu?

Peygamber Efendimiz, "Sizden biriniz, bir gün öncesinde veya bir gün sonrasında oruç tutmadıkça sadece cuma günü oruç tutmasın." buyurmuştur (Buhârî, Savm; Müslim, Sıyâm). Buna göre cuma gününü nafile oruç için tek başına seçmek mekruhtur; perşembe veya cumartesi ile birlikte tutulursa sakınca yoktur.

Âlimler bu yasağın hikmetini, cumanın bir bayram günü olmasına ve o gün yapılacak ibadetler için kişinin güçlü olmasına bağlamıştır. Kaza orucu veya kişinin âdet edindiği bir oruç (örneğin gün aşırı oruç tutan birinin sırasının cumaya denk gelmesi) bu yasağın kapsamında değildir.