Kaza Namazı Nasıl Kılınır? Kaza Namazına Nasıl Niyet Edilir?

Kaza namazı, vaktinde kılınamayan farz ve vacip namazların vakti çıktıktan sonra kılınmasıdır. Uyuyakalmak, unutmak, hastalık ya da ihmal gibi sebeplerle vaktinde eda edilemeyen namazlar kişinin üzerinde borç olarak kalır ve kaza edilmesi gerekir. Pek çok kişi yıllar sonra namaza başladığında "Geçmiş namazlarımı nasıl kılacağım?" sorusuyla karşılaşır.

Kaza namazı kılınışı bakımından vaktinde kılınan namazdan pek farklı değildir; farkı niyetinde, kılınabileceği vakitlerde ve sıralamasındadır. Bu yazıda Hanefi mezhebini esas alarak kaza namazına nasıl niyet edileceğini, nasıl kılınacağını, hangi vakitlerde kılınmayacağını ve çok sayıda kaza borcu olan kişinin ne yapması gerektiğini adım adım anlatıyoruz.

Kaza Namazı Nedir?

Namazın vaktinde kılınmasına "eda", vakti geçtikten sonra kılınmasına "kaza" denir. Kaza namazının dayanağı Peygamber Efendimizin (s.a.v.) şu hadisidir: "Kim bir namazı unutur veya uyuyarak kaçırırsa, onun kefareti hatırladığı zaman o namazı kılmasıdır." (Buhârî, Mevâkît; Müslim, Mesâcid)

Namazı özürsüz olarak vaktinde kılmamak büyük bir günahtır. Kaza namazı kılmak kişinin borcunu öder, ancak namazı geciktirmenin günahından kurtulmak için ayrıca tövbe etmek gerekir. Geçmişte terk ettiği namazlar için pişmanlık duyan kişi, kaza namazlarına başlarken tövbe namazı kılarak Allah'a yönelebilir.

Hangi Namazların Kazası Kılınır?

Hanefi mezhebine göre kazası gereken ve gerekmeyen namazlar şöyledir:

• Beş vakit namazın farzları: Kazası farzdır.
• Vitir namazı: Kazası vaciptir.
• Sünnet namazlar: Kazası yoktur. Yalnızca sabah namazının sünneti, farzıyla birlikte kaçırılmışsa aynı günün öğle vaktine (zevale) kadar farzıyla birlikte kaza edilir.
• Cuma namazı: Kazası yoktur; kaçırılan cuma namazının yerine o günün öğle namazı kılınır.
• Bayram namazı: Kazası yoktur.

Buna göre bir günlük kaza borcu toplam 20 rekâttır: sabahın farzı 2, öğlenin farzı 4, ikindinin farzı 4, akşamın farzı 3, yatsının farzı 4 ve vitir 3 rekât. Vakitlere göre rekât sayılarını topluca görmek için beş vakit namaz rekât tablosuna bakabilirsiniz.

Adet Döneminde Kılınmayan Namazların Kazası Gerekir mi?

Hayır. Kadınların adet (hayız) ve lohusalık (nifas) dönemlerinde kılmadıkları namazların kazası gerekmez. Hz. Âişe bu konuda, "Bize orucu kaza etmemiz emrolunurdu, namazı kaza etmemiz emrolunmazdı." demiştir (Müslim, Hayz). Hanefi mezhebine göre bir vaktin namazını henüz kılmamışken o vakit içinde adet başlarsa, o namazın kazası da gerekmez; Şâfiî mezhebinde ise vakit girdikten sonra namazı kılacak kadar süre geçmişse kaza gerekir. Adetten temizlenen kadın ise, vaktin çıkmasına gusül alıp tekbir getirecek kadar süre kalmışsa o vaktin namazını kılar, kılamazsa kaza eder.

Kaza Namazına Nasıl Niyet Edilir?

Kaza namazında niyet, hangi namazın kaza edildiğini belirleyecek şekilde yapılır. Kaza namazına niyet şu şekildedir:

• Günü belli olan bir namaz için: "Niyet ettim Allah rızası için dünkü kaçırdığım öğle namazının farzını kaza etmeye."
• Vitir için: "Niyet ettim Allah rızası için kaçırdığım vitir namazını kaza etmeye."
• Sabah namazı için: "Niyet ettim Allah rızası için kılamadığım sabah namazının farzını kaza etmeye."

Niyet kalple yapılır; dil ile söylemek ise kalbin niyetini pekiştirdiği için güzel görülmüştür. Niyetin ardından "Allâhu ekber" diyerek namaza başlanır.

Çok Sayıda Kaza Borcu Olan Kişi Niyette Neyi Belirtmeli?

Hangi gün hangi namazı kaçırdığını hatırlamayan ve çok sayıda borcu olan kişi, her namazda o vaktin ilk veya son borcunu kaza etmeye niyet eder. Bu niyet şöyledir:

"Niyet ettim Allah rızası için kazaya kalan ilk öğle namazımın farzını kaza etmeye." veya "... kazaya kalan son öğle namazımın farzını kaza etmeye."

Hanefi âlimleri, sadece "kaza namazı kılıyorum" demenin yeterli olmadığını, en azından namazın hangi vakte ait olduğunun belirtilmesi gerektiğini söyler. "İlk" ya da "son" ifadesi, borçlardan hangisinin ödendiğini belirlemeyi sağlar ve böylece niyet tayin edilmiş olur. Bazı âlimler bu konuda kolaylık göstererek vaktin belirtilmesini yeterli görmüştür.

Kaza Namazı Nasıl Kılınır?

Kaza namazı, kaçırılan namazın farzı nasıl kılınıyorsa öyle kılınır. Kılınışı şu şekildedir:

1. Kaza edilecek namaza niyet edilir ve iftitah tekbiri alınır.
2. Sübhâneke, eûzü-besmele, Fatiha ve bir sure okunarak rükû ve secdeler yapılır.
3. İki rekâtlı namazlarda ikinci rekâtın sonunda, üç ve dört rekâtlı namazlarda ikinci rekâttan sonra ilk oturuş yapılır ve Tahiyyât okunur.
4. Dört rekâtlı farzların son iki rekâtında sadece Fatiha okunur.
5. Son oturuşta Tahiyyât, Salli-Bârik ve Rabbenâ duaları okunarak selam verilir.

Kaza namazı evde tek başına kılınırken kamet getirmek güzeldir. Âlimler, günahı ifşa etmek anlamına geleceği için kaza namazlarının başkalarının göreceği şekilde değil, mümkün olduğunca evde kılınmasını tavsiye etmiştir. Yolculukta kaçırılan dört rekâtlı farzlar, sonradan evde kaza edilse bile iki rekât olarak kılınır; evdeyken kaçırılanlar ise yolculukta dört rekât olarak kaza edilir. Yolculukta namazların nasıl kılınacağı ise seferi namazı hükümlerine göre belirlenir.

Sabah Namazının Kazası Nasıl Kılınır?

Sabah namazının farzı iki rekât olarak normal şekilde kaza edilir. Kişi sabah namazını sünnetiyle birlikte kaçırmış ve aynı gün öğle vakti (zeval) girmeden önce kaza ediyorsa, önce iki rekât sünnet, ardından iki rekât farz kılınır. Öğle vakti girdikten sonra ise yalnızca farzı kaza edilir. Sabah namazına uyanmakta zorlananlar sabah namazına kalkmak için dua ederek ve erken yatarak bu kaçırmaların önüne geçebilir.

Vitir Namazının Kazası Kılınır mı?

Evet. Hanefi mezhebinde vitir namazı vacip olduğu için kaçırılan vitir namazının kazası da vaciptir. Vitrin kazası, eda edilirken olduğu gibi üç rekât olarak kılınır; üçüncü rekâtta Fatiha ve sureden sonra tekbir alınarak kunut duaları okunur. Kunut dualarını henüz bilmeyenler, kunut dualarının okunuşunu ve anlamını öğrenerek vitir kazasını eksiksiz kılabilir. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise vitir sünnet sayıldığı için kazası da sünnet kabul edilir.

Kaza Namazları Hangi Sırayla Kılınmalı?

Hanefi mezhebine göre kaza borcu altı vakitten az olan kişiye "sahib-i tertip" denir. Bu kişi, kaza namazları arasında ve kaza namazı ile vaktin namazı arasında sıraya uymak zorundadır. Örneğin sabah namazını kaçıran ve bunu öğle vaktinde hatırlayan kişi, önce sabahın kazasını, sonra öğlenin farzını kılar. Peygamber Efendimiz de Hendek savaşında kaçırdığı namazları sırasıyla kaza etmiştir (Tirmizî, Salât; Nesâî, Ezân).

Şu üç durumda tertip gerekmez: kaza borcunun altı vakte ulaşması, vaktin daralıp hem kazayı hem vaktin namazını kılmaya yetmemesi ve kazayı unutmuş olmak.

Kaza Namazı Hangi Vakitlerde Kılınmaz?

Hanefi mezhebine göre kaza namazı şu üç kerahat vaktinde kılınmaz:

• Güneş doğarken: Güneşin doğuşundan yaklaşık 45-50 dakika sonrasına kadar.
• Güneş tam tepedeyken (istiva): Öğle vakti girmeden hemen önceki süre.
• Güneş batarken: Güneşin sararmaya başlamasından batışına kadar, yaklaşık 45 dakika.

Bu üç vakit dışında kaza namazı her zaman kılınabilir. Sabah namazının farzından sonra güneş doğana kadar ve ikindi namazının farzından sonra güneş sararana kadar nafile namaz kılmak mekruhtur, ancak bu iki vakitte kaza namazı kılmakta sakınca yoktur. Kerahat vakitlerinin dakika karşılıkları yerel namaz vakitlerine göre küçük farklılıklar gösterebilir.

Kaza Namazı Sünnetin Yerine Kılınır mı?

Bu konu, çok sayıda kaza borcu olanların en çok sorduğu sorudur ve âlimler arasında farklı değerlendirmeler vardır.

Hanefi mezhebindeki yaygın görüşe göre sünnet namazlar kaza niyetiyle kılındığında kişi kaza borcunu öder, ancak sünnetin sevabını almış olmaz. Özellikle sabah namazının sünneti, öğlenin ilk ve son sünneti, akşamın sünneti ve yatsının son sünneti gibi müekked sünnetlerin terk edilmemesi tavsiye edilir; çünkü Peygamber Efendimiz bu sünnetlere devam etmiş, onları terk etmemiştir.

Öte yandan bazı Hanefi âlimleri, kaza borcu çok olan kişinin farz borcunu bir an önce ödemesinin daha önemli olduğunu belirterek sünnetler yerine kaza kılınabileceğini söylemiştir. Bu iki görüşü birleştiren orta yol şudur: Müekked sünnetler kılınmaya devam edilir; ikindinin ve yatsının ilk sünneti gibi gayr-i müekked sünnetler ile nafile namazlar yerine kaza namazı kılınır. Hangi sünnetin müekked, hangisinin gayr-i müekked olduğu ise sünnet namazlarının çeşitlerine bakılarak kolayca ayırt edilebilir.

Çok Sayıda Kaza Namazı Borcu Olan Ne Yapmalı?

Yıllarca namaz kılmamış ve borcunu bilmeyen kişi için şu yol izlenebilir:

1. Borcu hesaplamak: Ergenlik çağından (belirtisi bilinmiyorsa Hanefi mezhebine göre 15 yaş) namaza düzenli başlanan tarihe kadar geçen süre hesaplanır. Kadınlar bu süreden adet ve lohusalık günlerini düşer. Kesin bilinmiyorsa ihtiyatlı bir tahmin yapılır.
2. Düzenli bir plan yapmak: Her vakit namazının yanında o vaktin bir kazasını kılmak, günde bir günlük kaza borcu ödemek demektir. İmkânı olan kişi günde birkaç günlük kaza kılabilir.
3. Kaydını tutmak: Kılınan kaza namazlarını bir deftere veya uygulamaya not etmek, kaç namaz kaldığını takip etmeyi kolaylaştırır.
4. Ertelememek: Ölüm vakti belli olmadığı için kaza borcu en kısa zamanda ödenmeye çalışılmalıdır.
5. Vasiyet etmek: Kaza borcu bitmeden vefat etme ihtimaline karşı, Hanefi mezhebinde kişinin kalan namazları için fidye verilmesini vasiyet etmesi tavsiye edilir.

Kaza borcunun çokluğu kimseyi ümitsizliğe düşürmemelidir. Allah, kulunun dönüşünü ve samimi gayretini görür. Namaza yeniden başlayan kişi hem vaktin namazlarını aksatmamaya hem de geçmiş borcunu azar azar ödemeye özen gösterirse, Allah'ın izniyle hem borcundan kurtulur hem de namazı hayatının vazgeçilmez bir parçası hâline getirir.